« اى فرزند خطّاب ! آيا در شكّ و ترديد هستى آيا در برابر آن كتاب ، و رقّهء سفيد و پاكيزه‌اى نياورده‌ام به خدا قسم ! اگر برادرم موسى زنده بود چاره‌اى جز پيروى من را نداشت ؟ » پس هدف اصلى جلوگيرى از عدم مطالعه كتاب نمىباشد بلكه مقصود عدم برخوردارى از تورات يا انجيل در برابر قرآن پاك و پاكيزه مىباشد . * افسانهء كتاب‌سوزى بااين‌همه عنايت و توجّهى كه اسلام به كتاب و كتابت داشت و با آن‌همه كوششى كه مسلمانان صدر اسلام در مورد علم و دانش داشتند ، در مدّت كوتاهى چندين كتابخانه مهمّ و معتبر ، امثال : دار الحكمة ، بيت الحكمة ، كتابخانهء جنديشاپور و كتابخانه‌هاى مساجد و مدارس به وجود آمدند كه كتابهاى ارزشمندى در آنها نگهدارى و جمعى به ترجمه و انتقال محتويات آنها به زبان عربى اشتغال مىورزيدند كه در جاى خود تفصيلا مورد بحث قرار و بررسى قرار گرفته است . « 1 » بااين‌همه آثار عينى و عملى ، باز گاهى در نوشته‌ها و احيانا در پاره‌اى از سخنرانيها ديده يا شنيده مىشود كه مسلمانان با كتابخانه‌هاى اسكندريّهء مصر يا كتابخانه‌هاى ايران رفتار ناروايى داشته‌اند ، و گاهى برخى تهمت را به مرحله بالاترى مىرسانند كه آنان كتابخانه‌هاى مصر را طعمهء حريق قرار داده‌اند و گويند : « عمرو عاص وقتى اسكندريّه را فتح نمود ، كتابخانه‌اى را كه بطلميوس اوّل پايه‌گذارى نموده بود و داراى چندين هزار جلد كتاب بود ، طعمهء آتش قرار داد » . و تفصيل آن را عبد اللّطيف بغدادى ( متوفّى 629 ه . ق ) معاصر صلاح الدّين ايّوبى در كتاب الموعظة و الاعتبار آورده است و گويد : « هنگامى كه لشكر اسلام بدون جنگ و خونريزى ، كشور مصر را تحت تصرّف خود درآورد ، يوحنّاى اديب و فيلسوف شهر به استقبال عمرو عاص شتافت و از او درخواست نمود كه برخى از احتياجات عمومى شهر را آزاد اعلام كند كه از آن جمله ، كتابخانهء « فيلادلفيوس » بود كه محتوى 45120 جلد كتاب در فلسفه ، حكمت و طب بود . عمرو در پاسخ گفت : بايد از مركز خلافت ( مدينه ) در اين‌باره كسب تكليف شود . هنگامى كه پاسخ‌نامه از مركز رسيد ، اين‌چنين دستور آمده بود : « امّا كتابهايى كه يادآور شده‌ايد ، اگر محتويات آنها مطابق مضمون قرآن بوده باشد ، پس كتاب خدا ما را از آنها بىنياز مىكند ، و اگر مطالب آنها بر خلاف قرآن باشد ، به هيچ عنوان ما به آنها نياز نداريم . به از بين بردن آنها اقدام كنيد . » عمرو پس از دريافت اين دستور ، كتابهاى آن را در ميان گرمابه‌هاى اسكندريّه توزيع نمود و دستور داد آنها را به جاى هيزم بسوزانند . تعداد گرمابه‌هاى آن روز اسكندريّه 4000 باب بود و آنها در چهار هزار حمام سوزانده شدند . » ابن قفطى اضافه مىكند كه مدّت شش ماه ، كتابها سوخت حمامها را تأمين كردند . » « 2 » * نقاط ضعف نقطهء ضعفى كه اين داستان افسانه‌اى دارد ، اين است كه سرايندهء اين شايعه ، ابو الفداء ، اين داستان را تنها از ابن العبرى نقل كرده است و او بدون ذكر هيچ‌گونه سند و منبع ، اين مطلب را نقل كرده است و مقريزى در الخطط تنها به صورت اجمالى به افسانهء سوزاندن

--> ؟ ص 115 ، چاپ دمشق و مسند احمد بن حنبل ج 3 ، ص 387 و 470 . ( 1 ) كتاب و كتابخانه‌ها ، زيربناى تمدّن و علوم اسلامى ، تأليف نويسنده كه در سال 1353 ه . ش در 172 ص چاپ و انتشار و چندين بار نيز تجديد شده است . ( 2 ) الموعظة و الاعتبار ، عبد اللطيف بغدادى ، ص 30 .